Dini olduğu iddia edilen rüya tabirleri ne kadar güvenilir?

 

İslam ve diğer dinler, sembol ve imgelerin taşıdıkları anlam konusunda kesin veya muğlak hiçbir yargıda bulunmamıştır. İslam dini özelinde belirtecek olursak, ne Kuran-ı Kerim ne de hadislerde sembol ve imgelerin hangi şekilde yorumlanması gerektiği hususunda kural veya tavsiyelerde bulunan bir bilgiye rastlayamayız.

 

İşin doğrusu piyasada İslami yorum etiketiyle yayınlanmış sözlük ve web içeriklerinin İslam dininin temel öğretileriyle baştan sona ters ve hatta sapkın bile sayılabilecek görüşleri olduğunu anlamak hiç de güç değildir. Örneğin İmam Nablusi’den derlendiği savunulan rüya tabirleri kitaplarında ayna başlığı altında şu yorumun bulunduğunu görürüz:

 

‘’Aynaya baktığını görmek Allahu Teala’nın bakan kişiden razı olmadığına ve o kişinin gizlide ve açıkta Allahu Tealaya isyan halinde olduğuna delalet eder.’’

 

Rüya ile ilgili yapılabilecek en büyük yanlış, bir sembol veya imgenin taşıdığı anlamı her rüya gören için aynı şekilde yorumlamaktır. İslam dininin rüyanın bireye özgü olduğu hususunda hemfikir olduğunu belirtmeye gerek dahi yoktur. Oysa ki bahsi geçen sözde İslami yorumda aynaya bakma imgesi genellenmekle kalmamış, aynı zamanda Allah’ın o kişiden razı olup olmadığı bilgisi gibi dile getirirken büyük bir sorumluluk ve vebal gerektiren ; İslam’ın temel prensipleriyle baştan aşağı aykırı bir çıkarımda bulunulmuştur. Yorumun düşü görene verebileceği psikolojik tahribat ayrı bir başlık halinde ayrıca irdelenmeye değerdir.

 

Yine ayna başlığında İslami yorum adı altında sunulmuş çok daha tehlikeli ve hastalıklı yorumların sıralanmış olduğu aşağıdaki yorumlara göz atalım:

 

‘’Hastanın aynaya bakması öleceğine delalet eder.’’

 

‘’Bir erkek aynaya bakar ve aynada başka bir suret görürse mali yönden zarar eder ya da akli dengesi bozulur.’’

 

Tabirlerin yanlışlığı, genellenmesi ve düşü görene verebileceği tahribatı bir yana; ölüm gibi son derece ciddi bir hususun açık bir kehanetle İslam dinine mal edilmesi dini etiket sahibi rüya sözlüklerine neden itimat edilmemesi gerektiği konusunda başlı başına yeterli bir sebep olabilir. Üstelik bu ve benzeri yüzlerce sembolün altında ‘’ölüm, delirme, iflas, yangın, iş kaybı’’ gibi ürkütücü kehanetlerin peş peşe sıralandığını görmek işten bile değildir.

 

 

Değinilmesi gereken bir diğer husus da bu sözlüklerin güvenirliği konusudur. İslamiyet’in doğuşundan yaklaşık 500 yüzyıl önce oluşturduğu Oneirocritica adlı eserinde binlerce sembolü uzun uzadıya tahlil etmiş olan Yunanlı rüya bilgini Artemidoros’un ölümünden yüzyıllar sonra Arap rüya bilginlerinin büyük ilgisini çekmiş olduğu su götürmez bir gerçektir. Örneğin; Artemidoros dişlerin ağız içindeki konumunu sembolik olarak ‘’aile fertleri’’ olarak tabir etmiştir. Bu temel çıkarımdan yola çıkarak da üst dişleri ev sahiplerine / evin geçimini sağlayan kişilere alt dişleri de çocuk ve kadın aile bireylerine yormuştur. Çünkü üst dişler bulundukları yer  gereği  üst bir makamın ve statünün yani gücü elinde bulunduran kişilerin yerini teşhis eder. Aynı ataerkil düşünce yapısını ve tıpatıp aynı yorumu tam 15 yüzyıl sonra İmam-ı  Nablusi ‘de teşhis etmek yeterince ilginç değil midir! Zira Nablusi  Ta’tir’ul Enam fi Ta’bir’l Menam’da  diş rüyalarının yorumu konusunda  şunları belirtmiştir:

 

‘’Dişler kişinin ev halkıdır. Üst dişler baba tarafından olan erkeklerdir. Alt dişler ana tarafından olan kadınlardır.’’

 

İbn-i  Sirin de  bu yorumlara  çok paralel bir mantıksal çıkarımla azı dişlerini akraba olarak tanımlamıştır.

 

Daha spesifik örnekler olması bakımından aşağıdaki alıntılara göz atalım:

 

Artemidoros: Geçimin hamallık ve kirli işlerle sağlayanlar için çöp iyiye işarettir.

Nablusi: Çöp görmek, kirli ve değersiz işler yapanlar için hayra delalet eder.

 

Artemidoros: Çok genç bir çocuk için, sakal ölümü haber verir.

Nablusi:Buluğ çağına ulaşmamış bir çocuğun rüyasında sakallı olduğunu görmesi buluğ çağına varmadan ölmesine delalet eder.

 

Artemidoros: Karısının uyuz olduğunu gören, onun fiilleri yüzünden küçük düşer.

Nablusi: …Hanımının yakalandığını görse hanımının her yaptığı işin çirkinliğine delalet eder.

 

Bu benzerliklerin basit bir tesadüf veya etkilenmeden ibaret olmadığını, Artemidoros’un tespitlerinin kendisine atıfta bulunulmadan sahiplenilmiş olabileceği, sayısı yüzleri bulan yorum benzerliklerinden anlaşılabilir. Söz konusu mukayeseyi ayrıca kendimiz yapmak istiyorsanız Oneirocritica ile diğer herhangi dini etiket sahibi rüya sözlüğünü biraz kurcalamamız yeterli olacaktır.